Nowy rok szkolny – jak radzić sobie ze stresem związanym z powrotem do szkoły: Poradnik dla dzieci i rodziców

Wrzesień to czas, gdy dla wielu dzieci i ich rodziców zaczyna się nowy rozdział - początek roku szkolnego. Dotyczy zarówno dzieci i młodzieży, którzy rozpoczynają rok w przedszkolu, zerówce, klasach 1-3, klasie 4, liceum/szkole średniej. Każdy z tych etapów to moment przełomowy. Dla niektórych może być ekscytujący, ale dla innych to źródło stresu i niepokoju.

W artykule przedstawimy jak dzieci i rodzice mogą zredukować poczucie niepokoju i stresu związane z powrotem do szkoły.

1. Identyfikacja źródeł stresu: czynniki mogące wpływać na stres związany z początkiem roku szkolnego
   • nowe otoczenie - zmiana miejsca, w którym uczniowie spędzają czas, może być jednym z najbardziej stresujących aspektów powrotu do szkoły. Dla nowych uczniów, czy to wchodzących do szkoły podstawowej, czy zmieniających szkołę, nowe środowisko może wydawać się przytłaczające. Niezbędne jest nawigowanie w nieznanym budynku, poznawanie nowych ludzi i orientowanie się w zasadach panujących w nowej instytucji. Nawet dla starszych uczniów, którzy wracają po wakacjach, zmiana klas lub nauczycieli może wiązać się z poczuciem zagubienia
   • nowe przedmioty - rozpoczęcie nowego roku szkolnego najczęściej wiąże się również
     z nauką nowych przedmiotów. Uczniowie muszą przystosować się do nowych programów nauczania, co może generować stres związany z koniecznością uczenia się nowych umiejętności oraz przyswajania dużej ilości informacji. W przypadku uczniów, którzy nie czują się pewnie w danym przedmiocie, może to prowadzić do lęku związanego z ocenami i wymaganiami
   • zmiana rutyny - po długim okresie wakacyjnym, w którym uczniowie mieli luźniejsze harmonogramy, powrót do regularnego rytmu dnia może być wyzwaniem. Rutyna szkolna wymaga wczesnego wstawania, systematycznych zajęć i koncentracji, co może być trudne do zaakceptowania po czasie relaksu. Zmiany w codziennych nawykach mogą prowadzić do poczucia chaosu, zwłaszcza w pierwszych tygodniach roku szkolnego
   • oczekiwania nauczycieli - nauczyciele często mają wysokie oczekiwania wobec swoich uczniów, co może wywoływać presję i stres. Uczniowie mogą obawiać się, że nie będą w stanie sprostać wymaganiom stawianym przez pedagogów, co prowadzi do lęku przed ocenami. Obawy te mogą być wzmocnione przez porównania z rówieśnikami, co może jeszcze bardziej nasilać stres
   • presja rówieśnicza - rówieśnicy odgrywają kluczową rolę w życiu uczniów, a ich opinie i zachowania mogą istotnie wpływać na samopoczucie młodych ludzi. Obawy przed nieakceptowaniem lub odrzuceniem mogą prowadzić do stresu w sytuacjach społecznych, w których uczniowie czują, że muszą dostosować się do grupy. Jednocześnie zawiązywanie nowych znajomości w szkole może być źródłem niepewności i lęku.

Każdy z tych czynników działa w sposób złożony i może się zmieniać w zależności od indywidualnych doświadczeń ucznia. Warto, aby zarówno rodzice, jak i nauczyciele byli świadomi tych aspektów i angażowali się w tworzenie wspierającego środowiska dla uczniów na początku roku szkolnego. To pomoże złagodzić stres i ułatwić przystosowanie się do nowych wyzwań.

2. Techniki radzenia sobie ze stresem: różnorodne techniki, które mogą pomóc złagodzić stres. Może to obejmować ćwiczenia oddechowe, techniki relaksacyjne, planowanie dnia, czy wprowadzenie rutyny, która pomoże dzieciom poczuć się pewniej.

Wprowadzenie powyższych strategii może skutecznie wspierać dzieci w radzeniu sobie ze stresem, zwiększając ich pewność siebie oraz umiejętność zarządzania emocjami.

3. Rola rodziców: rozmowa z dziećmi o jego obawach oraz budowanie atmosfery zaufania i bezpieczeństwa to niezwykle ważne aspekty w wychowaniu. Oto kilka wskazówek, jak skutecznie rozmawiać, słuchać i wspierać dziecko w trudnych momentach:
   • Aktywne słuchanie:
     • Zachęta do wyrażania emocji- używaj otwartych pytań, takich jak „Co cię niepokoi?” lub „Jak się z tym czujesz?”, aby zachęcić dziecko do dzielenia się swoimi myślami.
     • Okazywanie empatii - gdy dziecko wyraża swoje obawy, pokazuj, że je rozumiesz. Możesz powiedzieć: „Rozumiem, że to może być dla ciebie stresujące” lub „To jest naturalne, że się boisz”.
   • Tworzenie bezpiecznej przestrzeni:
     • Fizyczna bliskość-usiądź obok dziecka, przytul je lub weź za rękę. Taki gest może dać dziecku poczucie bezpieczeństwa.
     • Otwarta postawa:Unikaj krytykowania czy bagatelizowania uczuć dziecka. Zamiast tego, zaakceptuj jego emocje jako ważne i zasługujące na uwagę.
   • Rozmowa o strachu:
     • Używanie przykładów - możesz podać przykłady z własnego życia, kiedy czułeś się zaniepokojony i jak udało ci się przez to przejść. Może to pomóc dziecku zrozumieć, że nie jest samo w swoich odczuciach.
     • Odwoływanie się do wyobraźni - zachęć dziecko do wyrażania swoich obaw poprzez rysunek lub zabawę. Może stworzyć „potwora strachu” z papieru i wspólnie znajdziecie sposób na „pokonanie” go.
   • Wsparcie w trudnych chwilach:
     • Praktyczne porady - jeśli dziecko boi się np. pójścia do szkoły, pomóż mu wymyślić konkretne strategie, takie jak zabranie ulubionej przytulanki lub umówienie się z przyjacielem na przerwę.
   • Budowanie zaufania:
     • Obietnice-spełniaj obietnice, by dziecko czuło, że może na tobie polegać.
     • Dostępność-bądź dostępny dla dziecka, zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie. Staraj się być obecny, gdy dziecko wyraża swoje uczucia, nawet jeśli wydają się one niewielki.
   • Przykłady codziennych interakcji:
     • Wieczorne rozmowy-przeznacz czas na codzienną rozmowę, na przykład podczas kolacji lub przed snem, tworząc okazję do dzielenia się uczuciami.
     • Książki i opowieści-przeczytaj dziecku książkę, w której bohater zmaga się z podobnymi obawami i pokaż, jak je pokonać. Może to być inspirujące i pomocne.

Tworzenie atmosfery zaufania i bezpieczeństwa oraz aktywne słuchanie obaw dziecka to kluczowe umiejętności, które przyczyniają się do jego emocjonalnego rozwoju i samopoczucia. Praktykując te zasady, możemy wspierać dzieci w radzeniu sobie z trudnościami i lękami, a także wzmacniać naszą więź z nimi.

Zarządzanie oczekiwaniami: jest kluczowym elementem w utrzymaniu zdrowych relacji między rodzicami a dziećmi oraz w zapobieganiu nadmiernemu stresowi. Oczekiwania mogą w dużym stopniu wpływać na poczucie wartości, motywację i ogólny poziom stresu, zarówno u dzieci, jak i u rodziców. Właściwe podejście do oczekiwań może pomóc w tworzeniu bardziej pozytywnego środowiska do nauki, rozwoju oraz osiągania celów.

• Oczekiwania rodziców- rodzice często mają różne oczekiwania wobec swoich dzieci, wynikające z ich własnych doświadczeń, pragnień czy uwarunkowań społecznych. Jeśli te oczekiwania są zbyt wysokie lub nierealistyczne, mogą prowadzić do frustracji i poczucia niepowodzenia u dziecka.
  Przykład: rodzic może mieć nadzieję, że dziecko osiągnie wysokie wyniki w szkole, co może powodować presję na dziecko, aby stale uzyskiwało najwyższe oceny. Taki stan rzeczy może prowadzić do stresu, wypalenia i obaw przed porażką.
• Oczekiwania dzieci - dzieci także mają swoje własne oczekiwania i marzenia, które mogą nie zawsze pokrywać się z tym, co pragną dla nich rodzice. Dzieci mogą czuć presję, aby spełnić oczekiwania rodziców lub osiągnąć cele, które dla nich nie są istotne.
  Przykład: dziecko, które pasjonuje się rysowaniem, może czuć się przytłoczone, gdy rodzice oczekują od niego, że skupi się na nauce matematyki, której nie lubi. To może prowadzić do frustracji i obniżenia motywacji do nauki.
• Realistyczne cele - jednym ze sposobów na zarządzanie oczekiwaniami jest stawianie realistycznych celów, które są dostosowane do indywidualnych umiejętności i możliwości zarówno rodziców, jak i dzieci. Realistyczne cele pomagają w budowaniu poczucia osiągnięcia i zachęcają do dalszego rozwoju.
  Przykład: zamiast oczekiwać, że dziecko zawsze przyniesie do domu same piątki, rodzice mogą ustalić cel, aby dziecko poprawiło swoje wyniki w konkretnej dziedzinie o jeden stopień w ciągu roku. To daje dziecku realną szansę na osiągnięcie sukcesu i promuje zdrowe podejście do nauki.
• Celebracja małych sukcesów- kolejnym ważnym aspektem jest umiejętność celebrowania małych sukcesów. Każde, nawet najmniejsze osiągnięcie zasługuje na uznanie, co buduje pewność siebie dziecka i motywuje je do dalszej pracy.
  Przykład:Jeśli dziecko poprawiło swoją ocenę z matematyki, nawet tylko o jeden stopień, rodzice mogą zorganizować małą uroczystość, np. wspólne wyjście na lody lub specjalne wyróżnienie w formie pochwały. Takie chwile pomagają dzieciom dostrzegać wartość postępów i ułatwiają im dążenie do kolejnych celów.

Zarządzanie oczekiwaniami to proces, który wymaga komunikacji, empatii i zrozumienia. Dbanie o zdrowe podejście do oczekiwań może znacznie wpłynąć na relacje w rodzinie i ogólny poziom satysfakcji zarówno rodziców, jak i dzieci.

Wsparcie rówieśnicze: odgrywa kluczową rolę w procesie adaptacji do nowego środowiska, szczególnie w przypadku młodych ludzi, którzy mogą czuć się zagubieni lub osamotnieni w nieznanym miejscu. Budowanie relacji z rówieśnikami nie tylko pomaga w nawiązywaniu nowych znajomości, ale także stwarza sieć wsparcia emocjonalnego i społecznego.

Sposoby na nawiązywanie nowych znajomości i integrowanie się w nowym środowisku:

1. Udział w zajęciach pozalekcyjnych:
   Przykład: Dołączenie do klubu sportowego, kółka zainteresowań, stowarzyszenia artystycznego lub wolontariatu. Uczestnictwo w tych zajęciach pozwala na spotkanie osób o podobnych zainteresowaniach, co ułatwia nawiązywanie rozmów i zawieranie przyjaźni.
2. Organizowanie lub uczestnictwo w wydarzeniach społecznych:
   Przykład: Uczestnictwo w lokalnych festiwalach, dniach otwartych w szkole lub w organizowanych przez szkołę wycieczkach. Takie wydarzenia sprzyjają interakcji i poznawaniu się w mniej formalnej atmosferze.
3. Inicjatywy grupowe:
   Przykład: Zorganizowanie wspólnych wyjść do kina, na koncert czy wspólne zajęcia sportowe. Można także zaproponować wspólne projektowanie graficzne lub tworzenie grupowych prezentacji. Praca nad wspólnym celem zbliża i pozwala na lepsze poznanie innych.
4. Media społecznościowe i platformy online:
   Przykład: Używanie aplikacji takich jak Facebook czy Instagram do znalezienia grup tematycznych związanych z zainteresowaniami lub szkołą. Można również dołączyć do for użytkowników w takich platformach, aby wymieniać się doświadczeniami i spostrzeżeniami
5. Otwartość i inicjatywa:
   Przykład: Warto podejść do osób, które wydają się być w podobnej sytuacji, i zagaić rozmowę. Prośba o pomoc w zrozumieniu nowego miejsca, np. zapytanie o wskazówki dotyczące nauki albo o to, co polecają na początek w danej szkole.
6. Budowanie relacji w codziennym życiu:
   Przykład: Codzienne sytuacje, takie jak wspólne dojazdy do szkoły, przerwy w klasie czy wspólne projekty klasowe, mogą być świetnymi okazjami do rozmowy i zbudowania głębszych relacji.

Relacje z rówieśnikami mogą być bardzo pomocne w budowaniu pewności siebie oraz w procesie rozwiązywania problemów. Dobrze zbudowana grupa znajomych zapewnia poczucie przynależności i ułatwia radzenie sobie z trudnościami, takimi jak stres związany z nauką lub nowymi wyzwaniami. Wspólne przeżycia i wzajemne wsparcie mogą znacząco wpłynąć na jakość życia oraz samopoczucie w nowym środowisku.

Zastosowanie zabawnych elementów: Zastosowanie zabawnych elementów w przygotowaniach do nowego roku szkolnego może w znacznym stopniu złagodzić stres i sprawić, że cały proces stanie się bardziej przyjemny. Oto kilka kreatywnych pomysłów, które mogą pomóc w tym zakresie:

Dzięki tym pomysłom, okres przygotowań do nowego roku szkolnego stanie się dla całej rodziny radosnym i twórczym doświadczeniem, a stres związany z rozpoczynającym się rokiem szkolnym będzie znacznie mniejszy.

Podsumowując, rozpoczęcie nowego roku szkolnego może być stresującym doświadczeniem zarówno dla dzieci i ich rodziców. Jest jednak sporo strategii, które mogą pomóc złagodzić ten stres i pomysłów na ich realizację. Najważniejsze, byśmy byli dla siebie wsparciem i źródłem zrozumienia.

W razie nasilenia problemów, przedłużających się objawów obniżonego nastroju, lęku powyżej 2 tygodni skontaktuj się z psychologiem/ pedagogiem szkolnym.

Opracowanie: Angelika Pachuta - koordynator rodzinnej pieczy zastępczej.

Bibliografia:

1. „Jak przetrwać w szkole: poradnik dla młodzieży” - autor: Justyna Bartoszewicz
2. „Cisza w głowie, czyli jak radzić sobie ze stresem w szkole” - autor: Agnieszka Pająk
3. „Boję się powrotu do szkoły. Jak pomóc dziecku?” - artykuł na stronie Psychologia w szkole
4. „Radzenie sobie ze stresem: podręcznik dla rodziców” - autor: Robert E. Oldham